{"id":3350,"date":"2016-05-19T11:28:26","date_gmt":"2016-05-19T09:28:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio\/the-borderlands-of-europe\/"},"modified":"2016-08-03T15:13:25","modified_gmt":"2016-08-03T13:13:25","slug":"the-borderlands-of-europe","status":"publish","type":"portfolio","link":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/","title":{"rendered":"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy"},"content":{"rendered":"<section class=\"wpb-content-wrapper\"><p>[vc_row type=&#8221;boxed&#8221;][vc_column][vc_media_grid style=&#8221;pagination&#8221; items_per_page=&#8221;3&#8243; arrows_design=&#8221;vc_arrow-icon-arrow_01_left&#8221; arrows_position=&#8221;outside&#8221; arrows_color=&#8221;juicy_pink&#8221; item=&#8221;masonryMedia_Default&#8221; initial_loading_animation=&#8221;none&#8221; grid_id=&#8221;vc_gid:1470229966840-da937da7f41f046fde82c0524e2f5108-4&#8243; include=&#8221;2317,2350,2362,2308,2251,2377,2302,2299,2296,2293,2290,2287,2260,2281,2278,2386,2383,2389,2338,2335,2332,2329,2227,2248,2230,2233,2239,1947,2242,2323,2326,2236,2245,2374,2266,2275&#8243;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=&#8221;1\/4&#8243;][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243;][vc_column_text]<span class=\"wpsdc-drop-cap\">R<\/span>ozpocz\u0119\u0142am t\u0119 podr\u00f3\u017c zim\u0105 1985 roku wzd\u0142u\u017c wschodniej granicy Polski, z po\u0142udnia na p\u00f3\u0142noc, na prze\u0142aj.\u00a0Mieszka\u0142am u ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy w ekstazie przekraczali granice j\u0119zyka i natury. Zaszeptuchy dmucha\u0142y mi w twarz zakl\u0119cia, mniszki Grabarki poi\u0142y gor\u0105cym barszczem a potomkowie Z\u0142otej Ordy wsadzili pod kilka pierzyn i uda\u0142o mi si\u0119 jeszcze dostrzec, \u017ce bili pok\u0142ony ca\u0142kiem jak prawos\u0142awni mnisi z Jab\u0142ecznej. W domu Czes\u0142awa Mi\u0142osza w Krasnogrudzie spotka\u0142am Polaka, kt\u00f3rego zaadoptowali Cyganie, str\u00f3\u017ca sekret\u00f3w ludu, kt\u00f3ry nie wyjawia si\u0119 nikomu. Raskolnicy szeptali bez ko\u0144ca swoje modlitwy a potem bez ceregieli zagnali mnie do bani.<br \/>\nMowy nie by\u0142o, by si\u0119 zatrzyma\u0107. Pod Krynkami, Le\u017cajskiem i Dukl\u0105 tli\u0142o si\u0119 nasze dzieci\u0119ctwo, nasz prawiek, nasze boja\u017anie; historia miesza\u0142a si\u0119 z mitem, rzeczywiste z nierealnym a cienie zamordowanych i wygnanych pl\u0105ta\u0142y w\u015br\u00f3d obecnych. W Puszczy, kt\u00f3ra w latach trzydziestych by\u0142a ziemi\u0105 cud\u00f3w i apokaliptycznych przywidze\u0144, pozna\u0142am p\u00f3\u017aniej poet\u0119, kt\u00f3ry zna\u0142 na pami\u0119\u0107 &#8222;Kapita\u0142&#8221; Marksa, konstruowa\u0142 odkurzacze do kr\u00f3w i czeka\u0142 na powr\u00f3t Mesjasza. Jego las by\u0142 orkiestr\u0105 d\u017awi\u0119k\u00f3w, wiatr gra\u0142 na dzwonach przeciw dzikom. Powiedzia\u0142, \u017ce jestem anio\u0142em wys\u0142anym mu przez Eliasza, nawiedzonego ch\u0142opa, kt\u00f3ry przepad\u0142 w gu\u0142agu.<br \/>\nZacz\u0119\u0142am przesuwa\u0107 si\u0119 coraz bardziej na wsch\u00f3d, na peryferie Europy. Podr\u00f3\u017cowa\u0142am do staroobrz\u0119dowc\u00f3w Bukowiny i Dobrud\u017cy, ba\u0142ka\u0144skich Cygan\u00f3w, rumu\u0144skich Ormian, \u0141emk\u00f3w polsko-s\u0142owackiego pogranicza, Hucu\u0142\u00f3w i Bojk\u00f3w ukrai\u0144skich Karpat, Karaim\u00f3w Litwy i Turcji, bia\u0142oruskich Tatar\u00f3w. A p\u00f3\u017aniej do alewit\u00f3w, mewlewit\u00f3w i sabataist\u00f3w Stambu\u0142u, bektaszyt\u00f3w i rufait\u00f3w Albanii, prygun\u00f3w i mo\u0142okan\u00f3w ormia\u0144skiego pogranicza, Udin\u00f3w staro\u017cytnej Albanii, niedobitk\u00f3w \u017cydowskich wsp\u00f3lnot Lewantu, do chasyd\u00f3w zaginionej Europy, a\u017c po jej limes: kamienne labirynty Saam\u00f3w, ugrofi\u0144skie pie\u015bni pod Uralem, \u015bwi\u0119te ognie Kaukazu.<br \/>\nCiekawi\u0142o mnie odruchowe, jakby mimowolne, przywracanie sensu powtarzanym od wiek\u00f3w gestom, banalne oficjum codzienno\u015bci. I nami\u0119tna pobo\u017cno\u015b\u0107, zwana przez teolog\u00f3w folklorem albo egzaltacj\u0105, przypisywana illiterati et idiotae. Klepanie pacierzy, psalmodiowanie litanii i zikr\u00f3w, wtulanie si\u0119 w Ksi\u0119g\u0119, obraz i relikwi\u0119, pe\u0142zanie wok\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119tych g\u00f3r, pl\u0105sanie, pielgrzymowanie. Liturgia cia\u0142a, \u0142apczywy g\u0142\u00f3d metafizyki, bez umiaru, ponad filologi\u0105 i dogmatem.<br \/>\nZdaje si\u0119 tajemnic\u0105, \u017ce ta w\u0142a\u015bnie cz\u0119\u015b\u0107 Europy potrafi\u0142a stworzy\u0107 szans\u0119 na spotkanie, kt\u00f3re dzisiejszy \u015bwiat z hukiem traci. Zakorzenienie tych wiar w ziemi, \u017cy\u0142ach w\u00f3d, korzeniach las\u00f3w, limfie rzek, te pomieszane zony mniejszo\u015bci, ten tygiel r\u00f3\u017cno\u015bci, do dzi\u015b zdolny jest obali\u0107 obwarowane kl\u0105twami granice wiar i wymieni\u0107 si\u0119 melodi\u0105 lub modlitw\u0105 do Naj\u015bwi\u0119tszej Panienki czy archanio\u0142\u00f3w z t\u0105 sam\u0105 naturalno\u015bci\u0105, z jak\u0105 dobrzy s\u0105siedzi po\u017cyczaj\u0105 sobie s\u00f3l.<br \/>\nPodr\u00f3\u017cuj\u0105c na piechot\u0119, rowerem, na sankach, furmankach, cz\u00f3\u0142nach i traktorach, nauczy\u0142am si\u0119 eksplorowa\u0107 pogranicza wiar, pozna\u0142am s\u0142odycz czekania i jednocze\u015bnie po\u015bpiech, by rozmawia\u0107 ze starymi lud\u017ami, zanim znikn\u0105 ze swoim baga\u017cem wspomnie\u0144.<br \/>\nMa\u0142e \u015bwiaty, ignorowane przez media i prorok\u00f3w globalnego konfliktu. Ludzie, dla kt\u00f3rych by\u0142am obca, ale kt\u00f3rzy wskazywali mi drog\u0119, go\u015bcili, chronili, karmili, dogl\u0105dali, darowuj\u0105c mi sw\u00f3j czas, swoje uczucia i swoje opowie\u015bci.<br \/>\nS\u0142abe g\u0142osy, kt\u00f3rym jestem winna wszystko, przede wszystkim szacunek. Dlatego te\u017c nie mog\u0119 zdradzi\u0107 nazw miejsc najbardziej kruchych i prawdziwych, w nadziei, \u017ce nie utrac\u0105 swej niewinno\u015bci. \u00a0\u00a0<em>Monika Bulaj, Wst\u0119p do ksi\u0105\u017cki &#8222;<a href=\"http:\/\/www.bosz.com.pl\/books\/313\/Bozy-ludzie-Podroz-po-kres-Europy\/\">Bo\u017cy ludzie<\/a>. Podr\u00f3\u017c po kres Europy&#8221;, Bosz, 2011 rok.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kim jest Monika Bu\u0142aj? Paolo Rumiz, kt\u00f3ry pracowa\u0142 z ni\u0105 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eGerusalemme perduta\u201d (Wydawnictwo Frassinelli, 2005), tak j\u0105 opisa\u0142 przy okazji ukazania si\u0119 ksi\u0105\u017cki Moniki (\u201eLibya felix\u201d, Wydawnictwo Bruno Mondadori, 2002):<br \/>\n\u201ePolka, podr\u00f3\u017cniczka jak Kapu\u015bci\u0144ski, Mickiewicz, Potocki i \u2013 czemu nie \u2013 Wojty\u0142a. Ona tak\u017ce tropi g\u0142osy najs\u0142abszych, poszukuje peryferii i zapomnianych przez histori\u0119 mikrosmos\u00f3w. Jak ma\u0142o kto, opowiada o ziemiach niczyich, zawieszonych mi\u0119dzy \u015bwiat\u0142em i ciemno\u015bci\u0105, o monoteizmie i zabobonach, o Wschodzie i o Zachodzie. Podr\u00f3\u017cuje lekko i szybko jak dzikie g\u0119si. \u015api pod gwia\u017adzistym niebem, je, kiedy si\u0119 zdarzy, odporna na trudy jak afga\u0144ski partyzant. Szuka w Iranie i w krajach ba\u0142tyckich, przemierza Kaukaz i Karpaty, w\u0119druj\u0105c \u015bcie\u017ckami k\u0142usownik\u00f3w. Drobnym pismem zape\u0142nia swoje notatniki, a zanim si\u0119gnie po aparat, fotografuje oczami. B\u0142\u0119kitna b\u0142yskawica, kt\u00f3ra podbija, oswaja i odkrywa dusze rzeczy.\u201d<\/p>\n<p>Monika Bu\u0142aj jest jedn\u0105 z tych postaci, o kt\u00f3rych wi\u0119cej wiadomo w innych krajach, ni\u017c w jej ojczy\u017anie. Chyba zreszt\u0105 nie za bardzo o rozg\u0142os i uznanie zabiega.<br \/>\nPozna\u0142em j\u0105 kilka lat temu we W\u0142oszech, na jakim\u015b festiwalu literatury \u2013 jednej z tych ogromnych imprez, gromadz\u0105cych na niewielkiej przestrzeni mo\u017cliwie wiele wielkich nazwisk i postaci. Mo\u017ce prezentowa\u0142a w\u0142a\u015bnie kt\u00f3r\u0105\u015b ze swoich ksi\u0105\u017cek? Nie wiem; o niczym takim, ani w og\u00f3le o swoich ksi\u0105\u017ckach mi nie powiedzia\u0142a. Robi\u0142a wra\u017cenie nieco odklejonej od tego ca\u0142ego t\u0142a, wyda\u0142a mi si\u0119 nieco w stylu hippie, osoby \u017cyj\u0105cej w orbicie w\u0142asnych zainteresowa\u0144. A jednak\u2026Cho\u0107 rozmawiali\u015bmy zaledwie kilka chwil, w pami\u0119ci po tamtym festiwalu zachowa\u0142em Monik\u0119, bo doprawdy ludzi z tak\u0105 pasj\u0105 i z tak\u0105 znajomo\u015bci\u0105 rzeczy nie spotyka si\u0119 cz\u0119sto, nawet na festiwalach literatury.<\/p>\n<p>Potem, w pi\u015bmie \u201ePolonia W\u0142oska\u201d wyczyta\u0142em, \u017ce urodzi\u0142a si\u0119 w Warszawie w 1966 roku, \u017ce z wykszta\u0142cenia jest filologiem, \u017ce pracuje jako fotograf, reporter, a tak\u017ce jest autork\u0105 publikacji ksi\u0105\u017ckowych i reporta\u017cy po\u015bwi\u0119conych wierzeniom spo\u0142eczno\u015bci \u017cyj\u0105cych w warunkach ekstremalnych, na marginesie wielkich spo\u0142ecze\u0144stw, cz\u0119sto zapomnianych lub odrzucanych przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 cywilizacj\u0119. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce prace fotograficzne wystawia od Niemiec po Egipt. Oraz, \u017ce po przyje\u017adzie do W\u0142och w 1993 roku podj\u0119\u0142a studia po\u015bwi\u0119cone tematyce sakralnej i udoskonala\u0142a swoje umiej\u0119tno\u015bci jako fotograf.<br \/>\nOpr\u00f3cz j\u0119zyka polskiego i w\u0142oskiego w\u0142ada niemieckim, francuskim, angielskim, rosyjskim, hiszpa\u0144skim. Studiuje arabski i perski. Interesowa\u0142a si\u0119 teatrem eksperymentalnym, uczestnicz\u0105c w zaj\u0119ciach grupy Gardzienice oraz we w\u0142oskich warsztatach teatralnych trupy Petera Brooka i Commedia dell\u2019Arte Claudii Contin, studiowa\u0142a taniec na Bali, a tak\u017ce wyst\u0119powa\u0142a z r\u00f3\u017cnymi europejskimi grupami teatru i cyrku. Do 2002 roku pracowa\u0142a jako re\u017cyser teatralny, nauczycielka i aktorka.<br \/>\nOna sama twierdzi, \u017ce fotografuje ze wzgl\u0119du na brak zdolno\u015bci malarskich i dodaje: \u201efotografia jest te\u017c, m\u00f3wi\u0105c \u017cartem, moim alibi \u2013 nie musz\u0119 si\u0119 ju\u017c t\u0142umaczy\u0107, ani przeprasza\u0107, \u017ce jestem w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0105, \u017ce mnie gdzie\u015b niesie. Ani udawa\u0107, \u017ce ja tak tylko udaj\u0119, \u017ce znikam tylko na chwil\u0119, bo przecie\u017c zaraz wr\u00f3c\u0119 i b\u0119d\u0119 \u2018normalna\u2019\u201d.<br \/>\nSkromniejszy wyb\u00f3r prezentowanych tu tekst\u00f3w i cz\u0119\u015bci zdj\u0119\u0107 ukaza\u0142 si\u0119 w innym uk\u0142adzie logicznym i projekcie graficznym we W\u0142oszech, w ksi\u0105\u017cce \u201eGenti di Dio: Viaggio nell\u2019Altra Europa\u201d (Wydawnictwo Frassinelli, 2008), oraz w ksi\u0105\u017cce Figli di Noe, Frassinelli 2006 spotykaj\u0105c si\u0119 z dobrym, nawet entuzjastycznym przyj\u0119ciem. Autorka zreszt\u0105 da\u0142a si\u0119 pozna\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej, gdy ukaza\u0142y si\u0119 jej \u201eRebecca e la pioggia. Viaggio tra i cristiani del profondo Sudan\u201d, \u201eGerusalemme perduta\u201d czy \u201eLibia felix\u201d.<\/p>\n<p>Po\u0142\u0105czenie reporta\u017cu pisanego i fotografowania to osobna sztuka. Inny rodzaj uwagi jest potrzebny do jednego, inny do drugiego. Monika Bu\u0142aj oba te rodzaje \u0142\u0105czy. Jest mistrzem rozmowy. Opisuj\u0105c pogaw\u0119dk\u0119 z Wal\u0105 Ba\u0142ka\u0144sk\u0105, \u201eg\u0142osem Rodop\u00f3w\u201d (rozmawiaj\u0105, jakby si\u0119 od wiek\u00f3w zna\u0142y) porusza problem znajomo\u015bci j\u0119zyka: \u201eRozmawiamy s\u0142owia\u0144skim koin\u00e8 utkanym ze s\u0142\u00f3w rosyjskich, polskich i bu\u0142garskich. Ma [Wala] w\u0142asn\u0105 metod\u0119 wyja\u015bniania mi znaczenia s\u0142\u00f3w. Sens przychodzi z d\u017awi\u0119kiem. Tajemnica ukryta jest w fonetyce. Czuj\u0119, \u017ce tym sposobem mog\u0142abym zrozumie\u0107 ka\u017cdy j\u0119zyk\u201d.<br \/>\nZnalaz\u0142em te\u017c rzeczowy opis tej ksi\u0105\u017cki: \u201eRealizacja projektu pod wsp\u00f3lnym tytu\u0142em \u201eGenti di Dio\u201d zaj\u0119\u0142a blisko dwadzie\u015bcia lat i obj\u0119\u0142a mniejszo\u015bci narodowe lub etniczne zamieszkuj\u0105ce wschodni\u0105 Europ\u0119. Utrwali\u0142a w swoich pracach tradycje: Tatar\u00f3w (Polska, Bia\u0142oru\u015b, Litwa); Rom\u00f3w w Europie Wschodniej, \u0141emk\u00f3w, Hucu\u0142\u00f3w i Bojk\u00f3w (Polska, S\u0142owacja i Ukraina), mniejszo\u015bci starocerkiewnej (Kaukaz, Polska, Rumunia, Litwa, Ukraina), sekt ortodoksyjnych Molokan\u00f3w i Prigun\u00f3w (Kaukaz); Karaim\u00f3w (Litwa, Istambu\u0142), Chasyd\u00f3w (Polska, Izrael, Ukraina)\u201d. I to jest prawda. Ale jak utrwali\u0142a! Towarzyszy Monice Bu\u0142aj rodzaj paniki: zapami\u0119ta\u0107, utrwali\u0107, przekaza\u0107. Czasem si\u0119 z tym zdradza: \u201eI zn\u00f3w jest noc i zn\u00f3w ten niepok\u00f3j, \u017ce zapomn\u0119\u201d.<br \/>\nT\u0142ucze si\u0119 kiepskimi samochodami, autobusami, poci\u0105gami, idzie do ludzi ciekawa, ch\u0142onna, zapami\u0119tuj\u0105ca \u2013 mo\u017ce nie wszystko dok\u0142adnie, jak w przypadku Wielkiego Pi\u0105tku na S\u0142owacji, w kt\u00f3rym jest mowa o \u201ebrz\u0119czeniu dzwoneczk\u00f3w\u201d w ko\u015bciele. W Wielki Pi\u0105tek w \u017cadnym ko\u015bciele dzwoneczk\u00f3w nie ma. Lecz opisy Moniki Bu\u0142aj nie s\u0105 raportami z bada\u0144 antropologicznych czy kulturoznawczych. To raczej zapis mi\u0142osnej podr\u00f3\u017cy, bo autorka tych wszystkich ludzi \u2013 niech mi b\u0119dzie wybaczone wielkie s\u0142owo \u2013 kocha i chyba w nich budzi podobne uczucia. Dlatego jej opowie\u015bci pisane s\u0105 j\u0119zykiem niemal poetyckiej prozy.<\/p>\n<p>W jaki\u015b trudny do zdefiniowania spos\u00f3b uprzywilejowane miejsce zajmuj\u0105 w \u201eBo\u017cych ludziach\u201d \u017bydzi. Pierwsze z nimi spotkanie to najazd saneczkami kilkuletniej Monisi na ukrytego pod \u015bniegiem kamiennego lwa, rze\u017ab\u0119 nagrobn\u0105 na opuszczonym \u017cydowskim cmentarzu. Wtedy si\u0119 dowiedzia\u0142a, \u017ce \u201e\u017byd\u201d to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyk\u0142e wyzwisko. Jest o tym w ostatnim rozdziale ksi\u0105\u017cki, gdzie niejako wszystko powraca do pocz\u0105tku.<br \/>\n\u017bydzi zjawiaj\u0105 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce w r\u00f3\u017cnych miejscach. S\u0105 na pocz\u0105tku, w opisie przedziwnego po\u015bcigu za grupa chasyd\u00f3w, odwiedzaj\u0105cych \u015bwi\u0119te miejsca w naszej cz\u0119\u015bci Europy i s\u0105 na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki. Roi si\u0119 od nich, \u017cywych i umar\u0142ych, w ostatnim rozdziale \u2013 \u201eDom\u201d. Dom to Warka i wie\u015b w pobli\u017cu Warki:<br \/>\n\u201ePrzyjecha\u0142am do Warki ubrana jak \u017byd\u00f3wka: d\u0142uga, czarna sp\u00f3dnica, czarna koszula zapi\u0119ta ciasno pod szyj\u0105. Wielu patrzy\u0142o na mnie z przestrachem i zwraca\u0142o si\u0119 do mnie po angielsku, my\u015bl\u0105c, \u017ce przyjecha\u0142am z Jerozolimy.<br \/>\nWarka by\u0142a tylko ostatnim etapem podr\u00f3\u017cy. Ca\u0142ymi dniami pod\u0105\u017ca\u0142am \u015bladami oddzia\u0142\u00f3w \u017cydowskich pielgrzym\u00f3w, kt\u00f3rzy przyjechali szuka\u0107 swoich \u015bwi\u0119tych. Jak w gor\u0105czce w\u0142\u00f3czy\u0142am si\u0119 za nimi przez p\u00f3\u0142 Polski i w ko\u0144cu zacz\u0119\u0142am patrze\u0107 ich oczami. Za ka\u017cdym razem stara\u0142am si\u0119 wyobrazi\u0107 sobie, co widz\u0105, s\u0142ysz\u0105, czuj\u0105. Na moich trzewikach i czarnych grubych rajstopach pozosta\u0142y zakrzep\u0142e \u015blady b\u0142ota z Le\u017cajska, Bobowej, Gorlic, G\u00f3ry Kalwarii, Kocka, Nowego S\u0105cza i Sieniawy. Na sukience stare \u015blady wosku z Galilei.<br \/>\nDok\u0105d zmierza\u0142am? Gdzie wraca\u0142am? Wszystko si\u0119 pl\u0105ta\u0142o, tak\u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105.\u201d<\/p>\n<p>Zamykam ksi\u0105\u017ck\u0119, przecieram oczy, rozgl\u0105dam si\u0119 dooko\u0142a, bo czuj\u0119 si\u0119 jak cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wraca z innego wymiaru istnienia, w kt\u00f3rym tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przesz\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 mieszaj\u0105; wymiaru pe\u0142nego ludzi, o kt\u00f3rych istnieniu nawet je\u015bli wiedzia\u0142em, nigdy nie my\u015bla\u0142em.<br \/>\n\u201eW epoce po\u015bpiechu, oni, kt\u00f3rzy unikaj\u0105 telewizji i gazet, u\u017cywaj\u0105 internetu, by skr\u00f3ci\u0107 czas tej zwariowanej gonitwy, by dosta\u0107 si\u0119 do rebego, cho\u0107by za oceanem, kilkakrotnie b\u0142ogos\u0142awi\u0105c w samolocie narodziny s\u0142o\u0144ca, kt\u00f3re uparcie wisi w tym samym miejscu nad horyzontem. Polecie\u0107 do \u017cywego lub umar\u0142ego, niewa\u017cne, wsun\u0105\u0107 kartk\u0119 w gr\u00f3b, polecie\u0107, jak dawniej t\u0142uczono si\u0119 wozem z Lublina do Przysuchy. Dzisiejszy \u015bwiat haredim to globalny sztetl.\u201d<br \/>\nTo te\u017c jest o \u017bydach, ale wszystko w tej ksi\u0105\u017cce \u2013 opowie\u015bci o Tatarach, Romach , \u0141emkach, Hucu\u0142ach i Bojkach, mniejszo\u015bci starocerkiewnej, Molokanach i Prigunach, Karaimach, tak jak o Chasydach \u2013 jest protestem przeciwko pospiesznemu przemijaniu i znikaniu z powierzchni ziemi cudem jeszcze zachowanych ,lecz ju\u017c zapomnianych bogactw duchowo\u015bci i w og\u00f3le kultur.<br \/>\nMonika Bu\u0142aj w jednym z wywiad\u00f3w wyzna\u0142a, \u017ce nie lubi wraca\u0107 do tych samych miejsc, bo kiedy do nich wraca, one ju\u017c s\u0105 inne. Zbyt szybko si\u0119 zmieniaj\u0105. \u201eJosif Brodski pisa\u0142 o \u2018gestykuluj\u0105cych na dachach anio\u0142ach\u2019, \u015bwi\u0119cie przekonany, \u017ce to one s\u0105 prawdziwymi mieszka\u0144cami miasta, a ludzie \u2013 tylko przechodniami\u201d (rozdzia\u0142 \u201eGdzie Walentego Potockiego spalono na stosie\u201d). Przemijaj\u0105c\u0105 chwil\u0119 mo\u017cna zatrzyma\u0107 opowie\u015bci\u0105, mo\u017cna jej cie\u0144 zatrzyma\u0107 na fotografii wykonanej staro\u015bwieckim (nie cyfrowym!) aparatem.<\/p>\n<p>Zdj\u0119cia Moniki Bu\u0142aj. (&#8230;) \u00a0Maj\u0105 przekaza\u0107 to, czego s\u0142owami nie da si\u0119 opowiedzie\u0107. Nawet je\u015bli niekt\u00f3re s\u0105 same w sobie dzie\u0142ami sztuki, to bez opowie\u015bci ich przekaz by\u0142by ubo\u017cszy. Owszem, tekst m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 bez ilustracji \u2013 do\u015b\u0107 w nim jest kszta\u0142t\u00f3w, d\u017awi\u0119k\u00f3w, kolor\u00f3w, cieni i zapach\u00f3w, aby pobudzi\u0107 najbardziej ospa\u0142\u0105 wyobra\u017anie czytelnika. Ale zdj\u0119cia s\u0105 dla wyobra\u017ani jak bariera. M\u00f3wi\u0105 jej: \u201estop, wracaj na ziemi\u0119. Pi\u0119kn\u0105, a jednocze\u015bnie ubog\u0105, okrutn\u0105, czasem straszn\u0105\u201d.<br \/>\n<em>Ks. Adam Boniecki, Przedmowa do ksi\u0105\u017cki &#8222;<a href=\"http:\/\/www.bosz.com.pl\/books\/313\/Bozy-ludzie-Podroz-po-kres-Europy\/\">Bo\u017cy ludzie<\/a>. Podr\u00f3\u017c po kres Europy&#8221;, Bosz, 2011 rok.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Podr\u00f3\u017c Moniki<br \/>\nNieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 podr\u00f3\u017c Moniki Bulaj po duchowych terytoriach j\u0119zyka jidysz oraz tam, gdzie przetrwa\u0142 lub zmartchwysta\u0142 chasydyzm, ma w sobie dzi\u015b co\u015b z cudu. Jej opowie\u015b\u0107 wije si\u0119 przejmuj\u0105cymi i przenikliwymi akcentami cz\u0142owiecze\u0144stwa.<br \/>\nZ dystansu osiemdziesi\u0119ciu lat odnajdujemy na stronach &#8222;Bo\u017cych ludzi&#8221; dziennikarski rytm i literack\u0105 pasj\u0119 wielkiego Josepha Rotha z &#8222;Juden auf Wandershaft&#8221;, mitycznego reporta\u017cu o wci\u0105\u017c \u017cywym i pulsuj\u0105cym \u015bwiecie wschodnich \u017cyd\u00f3w, skadrowanego w przejmuj\u0105cym i melancholijnym zmierzchu wigilii zag\u0142ady.<br \/>\nJak to mo\u017cliwe, by ta fascynuj\u0105ca i wyrafinowana polska fotograf i pisarka potrafi\u0142a zwr\u00f3ci\u0107 nam \u017cywe pasje chasydzkiego bo\u017cego upojenia, dzi\u015b, ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po nieomal ca\u0142kowitej zag\u0142adzie tej wsp\u00f3lnoty? Sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe poniewa\u017c Monika jak r\u00f3\u017cd\u017ckarka potrafi wy\u0142apa\u0107 obrazem i s\u0142owem niepowstrzyman\u0105 duchow\u0105 energi\u0119, kt\u00f3ra promieniuje z resztek, z g\u0105szczy witalnej niewielu spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli hurbn, zag\u0142ad\u0119 \u017cyd\u00f3w z r\u0105k nazist\u00f3w, haniebnie zaakceptowan\u0105 przez Europ\u0119.<br \/>\nNiepohamowane, ekstatyczne laickie dr\u017cenie, kt\u00f3re si\u0119 odczuwa w jej gestach &#8211; czy s\u0105 to s\u0142owa czy zdj\u0119cia &#8211; promieniuje gwa\u0142town\u0105 energi\u0105, dybukiem polskiego \u017cydostwa, zamienionego w popi\u00f3\u0142, kt\u00f3ry j\u0105 bierze w posiadanie. Monika nieub\u0142aganie przywo\u0142uje t\u0119 straszliw\u0105 zbrodni\u0119, przez wielu dzi\u015b przyjmowane oboj\u0119tno\u015bci\u0105, ledwie ukryt\u0105 niech\u0119ci\u0105 i irytacj\u0105, jakby chcia\u0142a przywr\u00f3ci\u0107 do \u017cycia polskich \u017byd\u00f3w swoim prywatnym yizkor, obowi\u0105zkiem, od kt\u00f3rego wype\u0142nienia nie spos\u00f3b si\u0119 wymiga\u0107 &#8211; nakazem pos\u0142usze\u0144stwa biblijnemu: &#8222;Pami\u0119taj!&#8221;<br \/>\n&#8222;Bo\u017cy ludzie&#8221; d\u0142ugo b\u0119d\u0105 niepokoi\u0107 moje noce i dni, poniewa\u017c pozwalaj\u0105 wierzy\u0107, \u017ce nadejdzie dzie\u0144, gdy Europa rozb\u0142y\u015bnie duchowo\u015bci\u0105 zg\u0142adzonych, \u015bledzon\u0105 przez niespokojn\u0105 dusz\u0119 Moniki, niezmordowanego \u015bwiadka mistycznej gor\u0105czki tych ostatnich \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy nie przestaj\u0105 szuka\u0107 w Torze Nieobecnego, Tego, kt\u00f3rego nie ma i nie wida\u0107, Kt\u00f3rego us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna tylko w ciszy, bowiem imi\u0119 Jego jest niewymawialne. Kt\u00f3rego obecno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 ledwo odczuta jedynie w spazmach nazbyt ludzkiego szale\u0144stwa.<br \/>\n<em>Moni Ovadia, wst\u0119p do wydania w\u0142oskiego &#8222;Bo\u017cych ludzi&#8221;, Frassinelli 2008, Postcart 2012<\/em><\/p>\n<p>Ogla\u0328daja\u0328c albumy Bu\u0142aj poruszamy sie\u0328 trasami jej dalekich we\u0328dro\u0301wek i s\u0301ciez\u0307kami\u00a0jej niezwyk\u0142ej wyobraz\u0301ni. Podro\u0301z\u0307uja\u0328c, ta niezwykle zdolna fotografka pozostaje jednoczes\u0301nie reportaz\u0307ystka\u0328 i poetka\u0328. Dlatego obrazy, kto\u0301re tworzy, maja\u0328 si\u0142e\u0328 dokumentu i moc dzie\u0142a sztuki. Dok\u0142adnie to samo moz\u0307na powiedzie o jej zapisanych opowies\u0301ciach towarzysza\u0328cych fotografiom. Bu\u0142aj prowadzi nas w miejsca niedoste\u0328pne, prywatne, czasem zakazane przez religie\u0328 czy obyczaj, a przez to nie zainscenizowane dla obcych oczu, autentyczne, organicznie zwia\u0328zane z z\u0307yciem, wiara\u0328, kultura\u0328 ich mieszkan\u0301co\u0301w. Prowadzi nas tam jak gos\u0301ci, z miejsca zdobywaja\u0328c dla nas z\u0307yczliwos\u0301c\u0301 ludzi, kto\u0301rych w\u0142as\u0301nie pozna\u0142a. Na jej fotografiach nikt nie jest obcy, choc\u0301 wszyscy\u00a0sa\u0328 inni. W tym tkwi tajemnica zdje\u0328c\u0301 artystki z Polski, kto\u0301ra rejestruje zarazem to,\u00a0co zewne\u0328trzne, i to, co wewne\u0328trzne, doste\u0328pne tylko wyja\u0328tkowym ludziom o wielkiej wraz\u0307liwos\u0301ci. Barwa, s\u0301wiat\u0142o, perspektywa, drobny detal nie tylko wype\u0142niaja\u0328 kadry tych niesamowitych zdje\u0328c\u0301, ale takz\u0307e &#8211; w tym samym momencie! &#8211; ujawniaja\u0328 niewidoczne. Kluczem do tajemnicy jest tu empatia. Bu\u0142aj nie fotografuje baraszkuja\u0328cych dzieci &#8211; ona bawi sie\u0328 razem z nimi, nie fotografuje walcza\u0328cych me\u0328z\u0307czyzn &#8211; ona zmaga sie\u0328 tak jak oni, nie fotografuje modla\u0328cych sie\u0328 kobiet &#8211; modli sie\u0328 w ich kre\u0328gu. Jest na zewna\u0328trz i w samym s\u0301rodku, daleko i bardzo blisko &#8211; jest nimi, jest w nich, kaz\u0307dym swoim zdje\u0328ciem zaprzeczaja\u0328c pesymizmowi antropologo\u0301w, kto\u0301rzy z coraz wie\u0328kszym smutkiem mo\u0301wia\u0328 o nieprzekraczalnej barierze kultur. Sztuka Bu\u0142aj ja\u0328 uniewaz\u0307nia, obcos\u0301c\u0301 zamieniaja\u0328c w zachwyt. \u00a0<em>Jacek Kopcin\u0301ski, \u00abTeatr\u00bb<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Monika Bulaj\u2019s reports are reflections of the same light. Yet, what strikes us the most, are the expressions and gestures of everyday life, the universality of extraordinary and very unusual traditions at first sight, the richness of humanity shining through landscapes, persons, and tales. What\u2019s more, the reflections of that light keep shining all the time, in spite of the abyss of evil: a photogram, a single word can accomplish the Bible commandment of memory, can re-present what has never passed away because it belongs to the future of the human kind itself. \u00a0\u00a0<em>Father Enzo Bianchi, \u00abLa Stampa\u00bb<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr \/>\n<p class=\"p6\"><a href=\"http:\/\/www.teatr-pismo.pl\/czytelnia\/201\/zanim_wymra\/\">Maciej Wasielewski<\/a>,\u00a0\u00abTeatr&#8221;\u00a0\u00a0(po polsku)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.postcart.com\/img-recensioni\/194-Genti%20di%20dio_lettura_recensione.pdf\">Attilio Scarpellini<\/a>, Rai Radiotre \u00a0(in italiano)<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/culturmag.de\/litmag\/monika-bulaj-im-portrat\/4840\">Carl-Wilhelm Macke<\/a>, &#8222;Eine polnische Nomadin&#8221; (in German language)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/4&#8243;][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n<\/section>","protected":false},"featured_media":2506,"parent":0,"template":"","portfolio-category":[9,17],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v21.0 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[vc_row type=&#8221;boxed&#8221;][vc_column][vc_media_grid style=&#8221;pagination&#8221; items_per_page=&#8221;3&#8243; arrows_design=&#8221;vc_arrow-icon-arrow_01_left&#8221; [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Monika Bulaj\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/m.bulaj\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2016-08-03T13:13:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/GDD_BULAJ_copertina.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"795\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/\",\"url\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/\",\"name\":\"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-05-19T09:28:26+00:00\",\"dateModified\":\"2016-08-03T13:13:25+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Portfolio\",\"item\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/en\/portfolio-item\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/\",\"name\":\"Monika Bulaj\",\"description\":\"Photo essays, reportages, documentary film and blog -  from Afghanistan, Tibet, Caucasus, Balkans, Africa, Iraq, Turkey, Iran, Haiti, Russia, Siria\u2026\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/89e8ed6fbdff803bde768d71217112d2\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/89e8ed6fbdff803bde768d71217112d2\",\"name\":\"monikabulaj\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/943bbcc939df37deb13813241025480f?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/943bbcc939df37deb13813241025480f?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"monikabulaj\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Fotografa, reporter, documentarista, Monika Bulaj (Varsavia, 1966), lavora sui confini delle fedi, minoranze e popoli nomadi a rischio, in Eurasia, Africa e nei Caraibi. Pubblica con Granta Magazine, La Repubblica, Corriere della Sera, Gazeta Wyborcza, Revue XXI, Internazionale, Geo, Courier International, National Geographic, Time Lightbox, The New York Times Lens, The Guardian. Ha studiato filologia all\u2019Universit\u00e0 di Varsavia, e seguito corsi di antropologia, filosofia, teologia, teatro di ricerca e danza. Attrice, insegnante e regista teatrale, insegna contemporaneamente fotografia, teatro di strada e danza sui trampoli ai bambini nelle comunit\u00e0 a rischio.\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.monikabulaj.com\",\"https:\/\/www.facebook.com\/m.bulaj\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj","og_description":"[vc_row type=&#8221;boxed&#8221;][vc_column][vc_media_grid style=&#8221;pagination&#8221; items_per_page=&#8221;3&#8243; arrows_design=&#8221;vc_arrow-icon-arrow_01_left&#8221; [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/","og_site_name":"Monika Bulaj","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/m.bulaj","article_modified_time":"2016-08-03T13:13:25+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":795,"url":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/GDD_BULAJ_copertina.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/","url":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/","name":"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy - Monika Bulaj","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#website"},"datePublished":"2016-05-19T09:28:26+00:00","dateModified":"2016-08-03T13:13:25+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/portfolio-item\/the-borderlands-of-europe\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Portfolio","item":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/en\/portfolio-item\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Bo\u017cy ludzie. Podr\u00f3\u017c po kres Europy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#website","url":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/","name":"Monika Bulaj","description":"Photo essays, reportages, documentary film and blog -  from Afghanistan, Tibet, Caucasus, Balkans, Africa, Iraq, Turkey, Iran, Haiti, Russia, Siria\u2026","publisher":{"@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/89e8ed6fbdff803bde768d71217112d2"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/89e8ed6fbdff803bde768d71217112d2","name":"monikabulaj","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/943bbcc939df37deb13813241025480f?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/943bbcc939df37deb13813241025480f?s=96&d=mm&r=g","caption":"monikabulaj"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Fotografa, reporter, documentarista, Monika Bulaj (Varsavia, 1966), lavora sui confini delle fedi, minoranze e popoli nomadi a rischio, in Eurasia, Africa e nei Caraibi. Pubblica con Granta Magazine, La Repubblica, Corriere della Sera, Gazeta Wyborcza, Revue XXI, Internazionale, Geo, Courier International, National Geographic, Time Lightbox, The New York Times Lens, The Guardian. Ha studiato filologia all\u2019Universit\u00e0 di Varsavia, e seguito corsi di antropologia, filosofia, teologia, teatro di ricerca e danza. Attrice, insegnante e regista teatrale, insegna contemporaneamente fotografia, teatro di strada e danza sui trampoli ai bambini nelle comunit\u00e0 a rischio.","sameAs":["https:\/\/www.monikabulaj.com","https:\/\/www.facebook.com\/m.bulaj"]}]}},"fimg_url":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/GDD_BULAJ_copertina-1024x678.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/portfolio-item\/3350"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/portfolio-item"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/portfolio"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/portfolio-item\/3350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3351,"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/portfolio-item\/3350\/revisions\/3351"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"portfolio_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.monikabulaj.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/portfolio-category?post=3350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}